Dualizm polskiej gospodarki - Post Analityczny

Około 50% polskiego PKB tworzą firmy, o których rzadko myślimy w kategoriach przytłaczającej większości. Nie miliony mikrofirm z każdego rogu ulicy. Nie lokalne startupy. Jest to zaledwie garstka 4000 korporacji (0,16%) — często silnie skoncentrowanych, operujących w zamkniętych sektorach, zatrudniających powyżej 250 osób.

Jako analityk danych makroekonomicznych widzę ten sam schemat: wielka narracja o sile polskich MŚP, odważni przedsiębiorcy — i ściana. Strukturalna. Kapitałowa. Rynków, które w statystykach rzadko grają na tych samych zasadach.

W naszej najnowszej "Kompleksowej Analizie Strukturalnej: PKB, Koncentracja Rynkowa (HHI) i Demografia Firm w Polsce" zebraliśmy twarde dane, estymacje i obserwacje dotyczące polskiego rynku. W raporcie zwracamy uwagę, że polska gospodarka to nie jest jednolity ekosystem — to głęboki dualizm strukturalny.

Zanim przejdziemy do liczb, jedno ważne wyjaśnienie: czym w ogóle jest wskaźnik HHI (Indeks Herfindahla-Hirschmana), o którym za chwilę przeczytasz? To główna miara, którą ekonomiści i urzędy antymonopolowe oceniają, jak bardzo dany rynek jest zdominowany przez największych graczy. Liczymy go, sumując kwadraty udziałów rynkowych firm w danej branży. W uproszczeniu: wynik poniżej 1500 oznacza zdrowy, konkurencyjny rynek z dużą liczbą podmiotów, podczas gdy wyniki powyżej 2500 (aż do 10 000) to alarmujący sygnał silnej koncentracji, oligopolu lub monopolu, gdzie mniejsi gracze z reguły nie mają szans na przebicie.

W analizie nazwaliśmy rzeczy po imieniu:

👉 mamy 2,5 miliona firm… ale 99,8% to MŚP walczące o przetrwanie na skrajnie rozproszonych rynkach

👉 mamy wolny rynek… ale w energetyce i górnictwie rządzi silny oligopol (HHI 3500-5500)

👉 mamy masę krytyczną małych biznesów… ale to te 0,16% największych podmiotów odpowiada za ponad 65% polskiego eksportu

Kilka rzeczy, które warto wiedzieć:

→ Największa przepaść to koncentracja inwestycji. Duże firmy generują aż 45% wszystkich nakładów brutto. To tam kumuluje się rozwój technologiczny, a nie w rozproszonych jednoosobowych działalnościach.

→ Niskie HHI całego kraju (150-350) to tylko ułuda idealnej konkurencji. Innowacyjność i skala w Polsce zależą od tego, w jakiej branży operujesz. W telekomunikacji (HHI 2200-2600) bariery wejścia są niemal nie do pokonania przez nowe podmioty.

→ Kiedy liczymy PKB, wykluczamy ogromną sferę nieodpłatnych usług domowych. Skupiamy się na wartości dodanej (GVA). I choć usługi rynkowe i przetwórstwo dominują, to wciąż państwowe i wysoko zregulowane sektory trzymają klucze do najwyższej koncentracji siły rynkowej.

To, czego nam brakuje (biorąc pod uwagę te liczby), to nie chęci do zakładania firm:

• brakuje zrównoważonego podziału sił rynkowych: kapitał prywatny MŚP zamiast walki o przetrwanie, musi rosnąć, by móc konkurować w bardziej skoncentrowanych branżach

• mniejszych barier wejścia na rynkach, gdzie wysoki wskaźnik HHI dusi naturalną innowacyjność

• świadomości, że 0,16% firm nie może nieść na swoich barkach połowy wartości dodanej całej gospodarki w nieskończoność

• polityki wsparcia opartej na twardej estymacji danych, a nie tylko na gąszczu niezwiązanych ze sobą programów

Między innymi dlatego tak ważna jest precyzyjna analiza wskaźników koncentracji. Wspólny rynek i systemowa zmiana wymagają trzeźwego spojrzenia na liczby. Dualizm naszej gospodarki to fakt, którym musimy zacząć zarządzać.

Dziękuję wszystkim, którzy wsparli estymację i pomogli złożyć te dane w spójny obraz naszej makroekonomii.